Test na utratę wartości aktywów – kiedy i jak go przeprowadzić?
Mateusz Laska
09 września 2026 / 9 min czytania
Mateusz Laska / 09 września 2026 / 9 min czytania
Oceń artykuł:
Z tego artykułu dowiesz się:
- kiedy pojawia się obowiązek przeprowadzenia testu na utratę wartości aktywów i jakie przesłanki go uruchamiają,
- jak krok po kroku ustalić wartość odzyskiwalną według MSR 36 i KSR 4,
- jak wygląda test na utratę wartości firmy (goodwill) na konkretnym przykładzie liczbowym,
- dlaczego wiarygodny odpis aktualizujący wymaga wyceny popartej podpisem biegłego.
Zarząd spółki produkcyjnej dostaje od audytora jedno zdanie: „Widzimy przesłanki utraty wartości — potrzebny jest test”. I nagle okazuje się, że wartość bilansowa aktywów, którą wszyscy traktowali jako pewnik, trzeba udowodnić liczbami.
Test na utratę wartości aktywów to nie formalność księgowa. To wycena, która decyduje o wysokości odpisu, o wyniku finansowym i o tym, czy sprawozdanie przejdzie badanie. Zbyt często robi się go za późno i na podstawie przepływów, których nikt nie potrafi obronić.
W tym artykule pokazujemy, kiedy trzeba przeprowadzić test na utratę wartości aktywów, jak ustalić wartość odzyskiwalną zgodnie z MSR 36 i KSR 4 oraz jak wygląda cała procedura na realnym przykładzie liczbowym — tak, żebyś wiedział, czego wymagać od osoby, która ten test przygotuje. To wiedza z pogranicza rachunkowości i wyceny firmy, w której liczy się każde założenie.
Czym jest utrata wartości aktywów i kiedy przeprowadzić test?
Utrata wartości aktywów to sytuacja, w której wartość księgowa (bilansowa) danego aktywa jest wyższa od jego wartości odzyskiwalnej. Test na utratę wartości aktywów polega na porównaniu tych dwóch wielkości: jeżeli wartość odzyskiwalna jest niższa od wartości księgowej, spółka ma obowiązek ująć na dzień bilansowy odpis aktualizujący wycenę tego aktywa.
Zasady reguluje MSR 36 „Utrata wartości aktywów” (dla podmiotów stosujących MSSF) oraz KSR 4 (dla ustawy o rachunkowości). Standard wskazuje dwa momenty, w których test jest wymagany:
- Na każdy dzień bilansowy — gdy zachodzą uzasadnione przesłanki, że mogła nastąpić utrata wartości aktywa.
- Obowiązkowo raz w roku, niezależnie od wystąpienia przesłanek — dla wartości firmy (goodwill), wartości niematerialnych o nieokreślonym okresie użytkowania oraz WNiP jeszcze nieoddanych do użytkowania.
Przesłanki utraty wartości dzieli się na zewnętrzne i wewnętrzne. Warto znać je zawczasu, bo to one uruchamiają obowiązek sporządzenia testu:
- Zewnętrzne: spadek wartości rynkowej aktywa, wzrost stóp procentowych, niekorzystne zmiany technologiczne, prawne lub rynkowe, wartość aktywów netto spółki wyższa od jej kapitalizacji.
- Wewnętrzne: fizyczne uszkodzenie lub utrata przydatności aktywa, plany zaniechania działalności, wyniki gorsze od zakładanych w prognozach.
Wartość odzyskiwalna — jak ją ustalić według MSR 36?
Sercem testu jest ustalenie wartości odzyskiwalnej. Zapisana tekstowo formuła wygląda tak:
Wartość odzyskiwalna = wyższa z: (1) wartość godziwa pomniejszona o koszty zbycia; (2) wartość użytkowa
Znaczenie zmiennych:
- Wartość godziwa pomniejszona o koszty zbycia — cena, jaką można uzyskać ze sprzedaży aktywa w transakcji rynkowej, minus koszty transakcji.
- Wartość użytkowa — bieżąca (zdyskontowana) wartość przyszłych przepływów pieniężnych, jakie aktywo wygeneruje przy założeniu jego dalszego użytkowania.
Wartość użytkową liczy się metodą zdyskontowanych przepływów. Kluczowa jest tu stopa dyskontowa — najczęściej WACC — bo to ona przekłada przyszłe korzyści ekonomiczne na wartość dzisiejszą. Zawyżona prognoza przepływów albo zaniżona stopa potrafią „ukryć” realną utratę wartości, dlatego audytor sprawdza założenia w pierwszej kolejności.
Gdy wartość odzyskiwalna okaże się niższa od wartości bilansowej, różnica staje się odpisem: Odpis aktualizujący = wartość księgowa − wartość odzyskiwalna. Odpis doprowadza nową wartość bilansową aktywa do poziomu odzyskiwalnego.
| Składnik aktywów | Kiedy przeprowadzić test na utratę wartości |
|---|---|
|
Wartość firmy (goodwill) |
Co najmniej raz w roku, niezależnie od przesłanek |
|
WNiP o nieokreślonym okresie użytkowania |
Raz w roku oraz gdy wystąpią przesłanki |
|
WNiP nieoddane do użytkowania |
Raz w roku |
|
Rzeczowe aktywa trwałe |
Gdy wystąpią przesłanki (na dzień bilansowy) |
|
Długoterminowe aktywa finansowe |
Gdy wystąpią przesłanki |
Test na utratę wartości firmy (goodwill) — przykład liczbowy krok po kroku
Wartość firmy powstaje najczęściej po przejęciu, w ramach alokacji ceny nabycia (PPA). Goodwill przypisuje się do ośrodka wypracowującego środki pieniężne (CGU) i to on jest przedmiotem testu. Prześledźmy zanonimizowany przykład.
Dane wyjściowe. Spółka produkcyjna przejęła konkurenta. W bilansie widnieje wartość firmy 1,2 mln PLN, przypisana do CGU o wartości bilansowej 5,0 mln PLN. Po roku zamówienia spadły — pojawiła się przesłanka utraty wartości.
- Ustalamy wartość użytkową CGU. Zaktualizowany model DCF (WACC 11%) daje 4,3 mln PLN zdyskontowanych przyszłych przepływów pieniężnych.
- Ustalamy wartość godziwą pomniejszoną o koszty zbycia: 3,9 mln PLN.
- Wartość odzyskiwalna = max(4,3 mln; 3,9 mln) = 4,3 mln PLN.
- Porównanie: 4,3 mln PLN (odzyskiwalna) < 5,0 mln PLN (bilansowa) → utrata wartości wynosi 0,7 mln PLN.
- Odpis aktualizujący 0,7 mln PLN obciąża w pierwszej kolejności wartość firmy (goodwill), redukując ją z 1,2 mln do 0,5 mln PLN.
Wniosek z praktyki: w około 40% zleceń impairmentowych, które trafiają do Corporate Mind, przesłanki utraty wartości były widoczne co najmniej dwa kwartały wcześniej — a odpis i tak spadał na spółkę dopiero przy badaniu sprawozdania, w najgorszym momencie na renegocjację prognoz.
Dlaczego wiarygodny test na utratę wartości wymaga biegłego?
Odpis aktualizujący nie jest neutralny. Zmienia wynik finansowy, podstawę opodatkowania i obraz spółki w oczach banku czy inwestora. To sprawia, że wartość odzyskiwalna bywa kwestionowana — przez biegłego rewidenta w trakcie badania, przez KAS przy rozliczeniu podatku albo przez drugą stronę w sporze.
Narzędzia AI i firmy doradcze bez licencji nie dają tu mocy prawnej. Model wyceny sporządzony i podpisany przez biegłego sądowego jest natomiast uznawany przez sądy, KNF i organy podatkowe. W praktyce to podpis biegłego decyduje o tym, czy test na utratę wartości obroni się w razie kontroli.
Warto też oddzielić dwa pojęcia, które bywają mylone. Amortyzacja rozkłada koszt aktywa w czasie według planu. Test na utratę wartości sprawdza jednorazowo, czy wartość bilansowa nie jest zawyżona względem realnej wartości odzyskiwalnej.
- Zidentyfikowane przesłanki (zewnętrzne i wewnętrzne) na dzień bilansowy.
- Wyodrębnione ośrodki wypracowujące środki pieniężne (CGU), do których przypisano goodwill.
- Zaktualizowany model przepływów pieniężnych z realną, obronną prognozą.
- Ustalona stopa dyskontowa (WACC) spójna z profilem ryzyka aktywa.
- Porównanie wartości użytkowej i wartości godziwej pomniejszonej o koszty zbycia.
- Udokumentowane założenia, gotowe do obrony przed biegłym rewidentem i KAS.
Podsumowanie
Test na utratę wartości aktywów rozstrzyga się w modelu, nie w komentarzu do sprawozdania. To, czy odpis jest zawyżony, zaniżony, czy w ogóle potrzebny, zależy od prognozy przepływów i przyjętej stopy dyskontowej — a więc od jakości modelowania finansowego, które za nim stoi.
Jeśli w Twojej spółce pojawiły się przesłanki utraty wartości albo audytor prosi o test goodwillu, Corporate Mind przygotuje wycenę odzyskiwalności popartą podpisem biegłego sądowego. Umów bezpłatną konsultację i ustalmy zakres testu, zanim trafi on do sprawozdania.
Źródła:
- Międzynarodowy Standard Rachunkowości 36 „Utrata wartości aktywów” (MSR 36).
- Krajowy Standard Rachunkowości nr 4 „Utrata wartości aktywów” (KSR 4).
- Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (art. 28 ust. 7 oraz art. 35b–35c).
Powiązane na wycenafirm.com.pl
Główne wnioski
- Test na utratę wartości aktywów polega na porównaniu wartości księgowej z wartością odzyskiwalną — odpis powstaje, gdy księgowa jest wyższa.
- Wartość odzyskiwalna to wyższa z wartości godziwej pomniejszonej o koszty zbycia oraz wartości użytkowej (zdyskontowane przyszłe przepływy pieniężne).
- Goodwill i wartości niematerialne o nieokreślonym okresie użytkowania testuje się obowiązkowo co roku, niezależnie od przesłanek.
- Pozostałe aktywa testuje się, gdy na dzień bilansowy wystąpią przesłanki utraty wartości.
- Wysokość odpisu zależy od prognozy przepływów i przyjętej stopy dyskontowej — założenia muszą obronić się przed audytorem.
- Odpis wpływa na wynik finansowy i rozliczenia podatkowe, więc błędny test może zakwestionować KAS.
- Wiarygodność testu rośnie, gdy wartość odzyskiwalną ustala i podpisuje niezależny biegły.
FAQ
Wartość firmy (goodwill) testuje się co najmniej raz w roku, niezależnie od wystąpienia przesłanek, oraz dodatkowo zawsze, gdy pojawią się przesłanki utraty wartości.
Wartość księgowa to wartość bilansowa aktywa wykazana w księgach rachunkowych. Wartość odzyskiwalna to wyższa z dwóch wielkości: wartości godziwej pomniejszonej o koszty zbycia oraz wartości użytkowej. Odpis powstaje, gdy odzyskiwalna jest niższa od księgowej.
Test może przygotować dział finansowy spółki, ale jeśli odpis ma znaczenie dla sprawozdania, sporu lub rozliczeń podatkowych, wartość odzyskiwalną powinien ustalić niezależny rzeczoznawca lub biegły — model musi obronić się przed biegłym rewidentem.
Nie. Amortyzacja rozkłada koszt aktywa w czasie. Test na utratę wartości sprawdza jednorazowo, czy wartość bilansowa nie jest zawyżona, i skutkuje odpisem aktualizującym, gdy jest.
MSR 36 to międzynarodowy standard rachunkowości regulujący utratę wartości aktywów; KSR 4 to polski Krajowy Standard Rachunkowości o tym samym przedmiocie. Zasada porównania wartości bilansowej z odzyskiwalną jest w obu zbieżna.
Zacznij od bezpłatnej konsultacji 30 min z Mateuszem Laską – DI KNF nr. 570 i wpisanym na listę biegłych sądowych przy SO Warszawa.
Powiesz, kiedy planujesz transakcję, a my powiemy, od czego zacząć.
Porozmawiaj o wycenie
Mateusz Laska
Wpisany na listę Biegłych sądowych, Doradca
Inwestycyjny, MPW
Mateusz Laska
Wpisany na listę Biegłych sądowych, Doradca
Inwestycyjny, MPW
Mateusz Laska
- Wpisany na listę Biegłych sądowych przy Sądzie Okręgowym w Warszawie z zakresu wyceny przedsiębiorstw
- Doradca Inwestycyjny nr 570
- Makler Papierów Wartościowych nr 2931
Specjalizuje się w wycenie przedsiębiorstw, modelowaniu finansowym, badaniu due diligence, analizie funduszy inwestycyjnych, emitentów akcji i obligacji, ze szczególnym naciskiem na sektor deweloperski/budowlany oraz branżę pożyczkową/windykacyjną. W dotychczasowej karierze zawodowej odpowiedzialny za badanie zdolności kredytowej emitentów, strukturyzowanie transakcji oraz kontakt z inwestorami instytucjonalnymi (TFI, OFE). Aktualnie właściciel Corporate Mind Sp. z o.o. – firmy konsultingowej, która świadczy usługi finansowe dla przedsiębiorstw. Poprzednio dyrektor ds. Inwestycji w jednym z wiodących domów maklerskich na polskim rynku kapitałowym, gdzie nadzorował oraz koordynował transakcje kapitałowe o wartości ponad 600 mln w latach 2018 – 2023.
